Skip to content

Konfor ile konformist

22 Nisan 2010, ekleyen Burcakman

Günlük konuşma dilinde birçok kişin sıklıkla, “rahatına düşkün, rahatını/düzenini bozmak istemeyen” kişileri nitelemekte ve bu kişilerin içinde bulundukları durumu anlatmakta kullandığı “konformist” ve “konformizm” sözcüklerinin bu anlamda kullanılmasının nedeni büyük olasılıkla bu sözcüklerin “konfor” kelimesinden türetildiğinin düşünülmesidir. Yani “konformist” sözcüğünün kökeninin “konfor” sözcüğüne dayandığının sanılması. Aslında bu yaygın kullanım sadece sık yapılan bir hatanın nihayetinde yerleşik hale gelmesinden kaynaklanıyor. 
 
“konformizm” (ing. conformism, fr. conformisme sözcüğü, Fransızca “conformer” ve İngilizce “conform” sözcüklerinden türemiş olup, kökeni Latince “conformare” (bir form vermek) anlamındadır. Bugünkü kullanımı ise geçişli (transitive) fiil olarak “bir şeyi, alınan bir modele veya biçime uygun hale getirmek”, geçişsiz (intransitive) fiil olarak ise “-e uygun davranmak; beklenilen davranışı göstermek” anlamındadır. Bunun dışında İngiliz tarihine özgü özel bir kullanımı da vardır; “Anglikan Kilisesi doktrinine uygun davranma” anlamında.
 
Fransızca “confort” sözcüğünden (İngilizcesi “comfort”) dilimize geçen “konfor” sözcüğünün kökeni ise Latince “confortare (com+fortis)” (güç vermek) sözcüğüdür. Günümüzdeki anlamı “1) bir kişiye güç, cesaret, ümit vermek, 2) bir kişinin sıkıntısını giderip, rahatlatmak”tır. İsim halinde kullanıldığında ise “kişinin yaşamını kolaylaştıran her türlü kolaylık”, kısaca bildiğimiz “rahatlık” anlamını taşır.
 
Uzun sözün kısası, siz siz olun, rahatına düşkün kişiler için “konformist” kelimesini kullanmayın. 
 
Ama olur ya, bu sözcüğü telaffuz etmek hoşuna gidiyorsa, o zaman bunu, içinde bulunduğu çevrenin normlarına, hiçbir itirazı ve kendi özgün katkısı olmadan uyan kişilerden bahsederken kullanmaya çalışın.
 
Bu arada, Türk Dil Kurumu “konformist”in karşılığı olarak “uymacı” sözcüğünü önermiş. Ben bunu kullanacağımı sanmıyorum ama belki tercih edenler çıkabilir.
 
Kaynaklar:
- Collins Cobuild, Lingea Lexicon, ver. 3.1 
http://www.merriam-webster.com
 
Main Entry: 1com·fort 
Pronunciation: \ˈkəm(p)-fərt\
Function: transitive verb
Etymology: Middle English, from Anglo-French cunforter, comforter, from Late Latinconfortare to strengthen greatly, from Latin com- + fortis strong
Date: 13th century
1 : to give strength and hope to : cheer
2 
: 
to ease the grief or trouble of : console
 com·fort·ing·ly  \-fər-tiŋ-lē\ adverb
 
 
Main Entry: con·form
Pronunciation: \kən-ˈ
fȯrm\
Function: verb
Etymology: Middle English, from Anglo-French conformer, from Latin conformare, from com- + formare to form, from forma form
Date: 14th century
transitive verb: to give the same shape, outline, or contour to : bring into harmony or accord <conform furrows to the slope of the land>intransitive verb1 : to be similar or identical; also : to be in agreement or harmony —used with to or with <changes that conform with our plans>


2 a
 : to be obedient or compliant —usually used with to <conform to another's wishes> b : to act in accordance with prevailing standards or customs <the pressure to conform>
synonyms see adapt
 
www.lexilogos.com
conformiste
A.− [En Angleterre] Personne qui se conforme aux doctrines et aux rites de l'Église anglicane.
 Emploi adj. Église conformiste.

B.− P. anal., péj. (Personne) qui se conforme passivement aux usages établis, aux traditions. Esprit conformiste.Anton. anticonformiste :
On est conformiste aujourd'hui comme jamais, il me semble, on ne le fut. Hors la sexualité, point de salut.
Mauriac, Le Nouveau Bloc-notes, 1961, p. 154.
Prononc. et Orth. : [kɔ̃fɔʀmist]. Ds Ac. depuis 1718. Étymol. et Hist. 1. 1666 relig. (Sorbière, Relation d'un voyage en Angleterre, p. 44 ds Mack. t. 1, p. 79); 2. 1791 prêtre non-conformiste « prêtre insermenté » (ds Frey, p. 165); p. ext. 3. 1930 (non) conformiste « qui ne se conforme pas aux coutumes traditionnelles, aux opinions reçues » (Valéry,Variété II, p. 80). Empr. à l'angl. conformist (dér. avec suff. -ist, -iste* du verbe to conform empr. au fr. conformer*) attesté comme terme d'hist. relig. dep. 1634 ds NED. L'extension de sens semble propre au fr. d'où elle serait peut-être passée en angl. (v. Webster's). Fréq. abs. littér. : 35. Bbg. Barb. Loan-words 1921, p. 147. − Boulan 1934, p. 103.
conformer
A.− Emploi trans. et intrans. Conformer qqc. à qqc.
1. Mettre une chose en accord, en harmonie avec une autre prise pour modèle. Conformer sa tenue à l'idée que l'on se fait de soi :
1. Son libéralisme, fruit authentique du sol anglais, il l'a poussé par sa vie philosophique à une sorte d'état chimiquement pur, et il a, avec la même vigueur et la même loyauté qu'un philosophe grec, conformé sa vie à ses principes.
Thibaudet, Réflexions sur la litt., 1936, p. 101.
2. TECHNOL. [Le compl. dir. désigne un objet en matière souple, plastique, etc.] Donner une forme définitive à :
2. ... il [André] acheta un fez, qui fut suivant la coutume soigneusement repassé et conformé à sa tête dans une des mille petites boutiques de la rue.
Loti, Les Désenchantées, 1906, p. 97.
B.− Emploi pronom. Se conformer à qqc.
1. Se régler sur, se mettre en accord avec. Se conformer aux coutumes :
3. Je me suis conformé à l'usage, parce qu'on ne m'acceptait qu'à cette condition, et je n'en ai pas moins été fort heureux en ménage.
Ménard, Rêveries d'un païen mystique, 1876, p. 180.
4. La volonté de concevoir la littérature comme un produit artificiel, exempt de se conformer à la réalité, s'exprime encore par la volonté de la concevoir comme un système de conventions passées entre personnes acquises à une même cause, un peu comme le vocabulaire d'une société secrète dont la signification serait insaisissable aux non-initiés.
Benda, La France byzantine,
 1945, p. 127.
2. En partic. Se soumettre à. Se conformer à la volonté de Dieu.
Prononc. et Orth. : [kɔ̃fɔʀme], (je) conforme [kɔ̃fɔʀm̥]. Ds Ac. 1694-1932. Étymol. et Hist. 1190 « rendre conforme à » (Sermons St Bernard, 100, 16 ds T.-L.); 1204 soi conformer à « devenir conforme » (Reclus de Molliens,Charité, 32, 4, ibid.). Empr. au lat. class. conformare (de forma « forme ») littéralement « donner une forme » d'où au fig. « adapter, modeler ». Fréq. abs. littér. : 583. Fréq. rel. littér. : xixe s. : a) 1 011, b) 603; xxe s. : a) 763, b) 838.
Ayrıca bkz,  http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?t=konformist

  

 

 

AdaptiveThemes